Ο φόβος του πολίτη μπροστά στην δημιουργία χρήματος

Ο φόβος ότι η "εκτύπωση χρήματος" [1]  προκαλεί Πληθωρισμό είναι η μεγαλύτερη αιτία που ο πολίτης σήμερα είναι επιφυλακτικός απέναντι στις Κεϋνσιανές και μετα-Κεϋνσιανές αναλύσεις. Αλλά ο φόβος αυτός είναι αβάσιμος. [2] Ο Πώλ Κρούγκμαν ισχυρίζεται ότι  κρατικά ελλείμματα που χρηματοδοτούνται μέσω δημιουργίας χρήματος είναι πιο πληθωριστικά από την δημιουργία (έκδοση) κρατικών ομολόγων. [3]  Σύμφωνα όμως με τον Αουγκούστο Γκρατσιάνι

Η τεχνική που χρησιμοποιείται [από μία κυβέρνηση] για να χρηματοδοτηθεί ένα έλλειμμα όντως έχει επίδραση πάνω στο επίπεδο τιμών αλλά μόνον εμμέσως, και μάλιστα η επίδραση που δημιουργείται είναι αντίθετη από ό,τι ισχυρίζεται η ορθόδοξη μακρο-οικονομική ανάλυση. Στην πραγματικότητα, ένα έλλειμμα που χρηματοδοτείται μέσω εκδόσεως κρατικών ομολόγων αυξάνει το ποσόν των τόκων που καταβάλλονται και, συνεπώς, αυξάνει τα χρηματικά έσοδα των αποταμιευτών. Οι συνέπειες αυτού του γεγονότος είναι ότι οι χρηματικές τιμές πιέζονται προς τα πάνω περισσότερο απ΄ ό,τι εάν το έλλειμμα είχε χρηματοδοτηθεί μέσω δημιουργίας χρήματος. [4]

Υπάρχει όμως και μία άλλη αιτία για την οποία η χρηματοδότηση ελλειμμάτων με την δημιουργία χρήματος δεν είναι υποχρεωτικά [5] πληθωριστική: Διότι όσο υπάρχει ανθρώπινο δυναμικό το οποίο δεν απασχολείται [6] , υπάρχει ζήτηση χρήματος, στην οικονομία.

Οι οικονομολόγοι Τέππο Ρακκολάϊνεν και  Χασάν Μπουγκρίν εκθέτουν τα εξής:

Δεν υπάρχει περίπτωση να δημιουργηθεί υπερβάλλουσα προσφορά χρήματος εφόσον όλο το χρήμα που δημιουργείται έχει ζητηθεί. Όλοι αυτοί που μπορούν να εργασθούν και αναζητούν εργασία, ουσιαστικά ζητάνε χρήμα. Όταν εργολάβοι προσλαμβάνονται από το κράτος για να χτίσουν ένα σχολείο, ένα νοσοκομείο ή μία γέφυρα, ζητάνε χρήμα ως αποζημίωση. Συνεπώς, η προσφορά χρήματος είναι πάντοτε ίση με την ζήτηση χρήματος. Η προσφορά χρήματος δεν είναι δυνατόν να υπερβεί την ζήτηση για χρήμα και ο πληθωρισμός δεν είναι μονεταριστικό [7] φαινόμενο. Μάλιστα, όταν η κυβέρνηση επιτρέπει να υπάρχει ανεργία αρνούμενη να προσλάβει ανέργους, και αμελώντας την κρατική υποδομή με το να μην χτίζει τα απαραίτητα σχολεία, να επισκευάζει τους δρόμους, και τα συναφή, τότε επιλέγει να πιέσει προς τα κάτω την ζήτηση χρήματος και να την κρατήσει αυθαίρετα χαμηλά.

Όταν μία κυβέρνηση αντιλαμβάνεται την πραγματικό τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το χρήμα, απελευθερώνεται από τεχνητούς και ανυπαρκτους περιορισμούς και μπορεί να παρεμβαίνει ενεργητικά για να καλύπτει το κενό που δημιουργείται από την υπο-αξιοποίηση του όλου δυναμικού της κοινωνίας, δηλαδή για να επιδιώξει την πλήρη απασχόληση και την οικονομικ]ή ανάπτυξη. [8]

Φυσικά, η επιχειρηματολογία της Συγχρονης Νομισματικής Θεωρίας που παρατίθεται ανωτέρω είναι πολύ πιθανόν να μην πείσει πολλούς. Η δυσπιστία είναι αναμενόμενη -- όχι διότι τα επιχειρήματα δεν είναι πειστικά αλλά διότι πηγαίνουν προς την εντελώς αντίθετη κατεύθυνση από αυτά που έχομε συνηθίσει. Έχομε μεγαλώσει και έχομε γαλουχηθεί, είτε στην καθημερινή ζωή από την ενημέρωση που μάς κάνουν τα ΜΜΕ, είτε στις οικονομικές σπουδές μας, όσοι σπούδασαν, είτε στην καθημερινή εργασία μας, με τις αντιλήψεις της κλασσικής αντίληψης. Η κλασσική μακρο-οικονομία ουσιαστικά χρησιμοποιεί αρχές της μικρο-οικονομίας (της οικονομίας των επιχειρήσεων) για  την μακρο-οικονομία (την οικονομία του κράτους). Και κάτι τέτοιο μάς είναι οικείο και ευκολονόητο! Μάςς είναι ενστικτωδώς πολύ φυσικό να εξετάζομε τα κρατικά οικονομικά όπως ακριβώς τα οικονομικά του σπιτιού μας ή της δουλειάς μας, διότι όλοι μας καθημερινά ασχολούμαστε με τα οικονομικά του σπιτιού μας και της δουλειάς μας και μάς είναι οικεία! Όταν καθημερινά τρέχομε για να βγάλομε λεφτά από την εργασία μας και παράλληλα προσέχομε να μην ξοδεύομε περισσότερα από όσα βγάζομε, η ιδέα ότι το σύγχρονο κράτος μπορεί να δαπανάει πέρα από τα έσοδα του μάς φαίνεται αδιανόητη και, όταν γίνεται,  ότι είναι μία κάκιστη οικονομική διαχείριση!

Κι όμως η πραγματικότητα στις σύγχρονες οικονομίες αυτή είναι. Το κράτος στις σύγχρονες οικονομίες είναι μονοπωλιακός εκδότης του κρατικού νομίσματος και αποκλειστικός ρυθμιστής της δημοσιονομικής πολιτικής. Ένα τέτοιο κράτος δεν έχει τεχνικούς περιορισμούς στην δημιουργία χρήματος. Από τότε που το 1971 καταργήθηκε η υποχρέωση του κράτους να ανταλάσσει το νόμισμα με Χρυσό, [9] το κράτος δημιουργεί χρήμα εκ του μηδενός! Όσο γρηγορότερα καταλάβομε, σε όλο της το μέγεθος, την βασική αυτή πραγματικότητα από την οποία πρέπει να ξεκινάει η ανάλυση των σύγχρονων οικονομιών, τόσο καλύτερα θα αντιλαμβανόμαστε και τι ακριβώς έχομε την δυνατότητα να κάνομε για να αντιμετωπίζομε, ως κράτος, τις διάφορες οικονομικές καταστάσεις, όπως πχ την παρούσα κρίση χρέους.

Σημειώσεις:
[1] Λέγοντας εκτύπωση χρήματος εννοούμε στην καθομιλουμένη αυτό που στα Οικονομικά λένε "καθαρή κρατική δαπάνη βάσει ελλειμματικού Προϋπολογισμού". Δεν έχει σχέση με την εκτύπωση χαρτονομίσματος, η οποία είναι μία καθαρά τυπική, τεχνική διαδικασία όπου φθαρμένα χαρτονομίσματα αντικαθίστανται, εισάγονται νέες μέθοδοι κατά πλαστογραφήσεως, και άλλα παρόμοια. Μπορεί να "εκτυπωθεί" χρήμα χωρίς να εκτυπωθεί καθόλου χαρτονόμισμα.
[2] Φυσικά εάν μία κυβέρνηση τρελλαθεί και αρχίζει να δημιουργεί χρήμα χωρίς μέτρο και να το σκορπίζει ασύστολα προς πάσα κατεύθυνση, τότε κάποια στιγμή "πολύς οικονομικός πλούτος κυνηγάει λίγα αγαθά" και λόγω ζήτησης οι τιμές αρχίζουν να ανεβαίνουν. Αλλά, είπαμε, πρέπει να τρελλαθεί η κυβέρνηση - και πρέπει να έχομε φτάσει προηγουμένως σε καθεστώς σχεδόν πλήρους απασχόλησης, όπως λέει το κείμενο.
[3] Βλ. άρθρο στους Τάϊμς της Νέας Υόρκης: "MMT, Again", 15/6/2011
[4] Graziani, Augusto. The Monetary Theory of Production, Cambridge University Press, 2003, σελ.140
[5] Η λέξη "υποχρεωτικά" έχει μεγάλη σημασία: Όπως όλα τα εργαλεία της μακρο-οικονομικής πολιτικής, και αυτό το εργαλείο, δηλ. η δημιουργία χρήματος, φέρνει αποτελέσματα ανάλογα με το πώς χρησιμοποιείται. Για το ίδιο λόγο, ένα απλό κατσαβίδι έχει ένα μεγάλο έυρος χρήσεων - από το να βιδώνει βίδες μέχρι να είναι φονικό όπλο! Αυτό που έχει σημασία είναι ότι η δημιουργία χρήματος δεν είναι, όπως ισχυρίζεται η επικρατούσα οικονομική ανάλυση, ντε και καλά πληθωριστική! Ένα κατσαβίδι δεν είναι ντε και καλά φονικό όπλο. Από εμάς εξαρτάται το πώς θα το χρησιμοποιήσομε.
[6] Η έννοια της Απασχολήσεως και η συναφής έννοια της Ανεργίας έχει κεντρική θέση στην μακρο-οικονομική ανάλυση της Σύγχρονης Νομισματικής Θεωρίας. Η ΣΧΘ απορρίπτει τις νεο-κλασσικές θεωρίες περί προαιρετικής, επιλεγμένης ανεργίας, ισχυριζόμενη ότι ουδείς σχεδόν εργαζόμενος που είναι άνεργος εχει επιλέξει να είναι άνεργος. Επίσης απορρίπτει την ιδέα του περιβόητου Μη Επιταχύνοντος τον Πληθωρισμό Επιπέδου Ανεργίας (Non-Inflation Rate Accelerating Unemployment), με την οποία η νεο-κλασσική ανάλυση "εξηγεί" το φαινόμενο τού επίμονα υψηλού επιπέδου ανεργίας στις σύγχρονες ελεύθερες οικονομίες. Η ΣΧΘ λοιπόν ισχυρίζεται ότι, όσο υπάρχουν πολίτες που είναι ικανοί και πρόθυμοι να εργαστούν αλλά δεν εργάζονται, η οικονομία της χώρας υποφέρει από την ελλιπή αξιοποίηση των ανθρώπινων πόρων της -- αντίθετα από την νεο-κλασσική σχολή που βλέπει το εκάστοτε επίπεδο ανεργίας, "εφ' όσον η κυβέρνηση δεν παρεμβαίνει στην ελεύθερη αγορά", ως κάτι φυσιολογικό (διότι εκφράζει το "σημείο ισορροπίας τής αγοράς"), και συχνά θετικό (διότι "πειθαρχεί" την αγορά εργασίας).
[7]  monetary:  χρηματιστικό, μονεταριστικό - αυτό που αφορά το χρήμα.
[8] Bougrine, Hassan and Teppo Rakkolainen. "Optimal Economic Growth Using Fiscal and Monetary Policies", IWPI paper, 2009.
[9] Βλ. "Nixon Shock" στην wikipedia.